Qlobal iqtisadi və siyasi münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, dövlətlərarası əməkdaşlığın yeni məzmun və istiqamətlər qazandığı müasir dövrdə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin inkişafı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İki ölkə arasında uzun illər ərzində formalaşmış siyasi etimad, iqtisadi əlaqələr və qarşılıqlı maraqlar 2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ilə daha geniş əməkdaşlıq çərçivəsinə daxil olur. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən Dublin şəhərində imzalanmış sənəd iki ölkənin münasibətlərində yeni keyfiyyət mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Bəyannamə göstərir ki, tərəflər ənənəvi siyasi və iqtisadi əlaqələri qorumaqla yanaşı, gələcəyin çağırışlarına uyğun olaraq müdafiə, təhlükəsizlik, yaşıl enerji, maliyyə, təhsil, süni intellekt və innovasiya sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirmək niyyətindədirlər.
Azərbaycan–Böyük Britaniya münasibətlərinin mühüm dayaqlarından biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Yeni Bəyannamədə ikitərəfli ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, davamlı və inklüziv iqtisadi artımın təşviqi əsas məqsədlərdən biri kimi müəyyənləşdirilib. Bu istiqamətdə diqqət çəkən məqam iqtisadi münasibətlərin daha çoxşaxəli xarakter almasına verilən önəmdir. Bərpaolunan enerji, infrastruktur və xidmətlər sahəsində uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqlarının qurulması, bizneslərarası əlaqələrin inkişafı və bilik mübadiləsinin genişləndirilməsi hər iki ölkənin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verə bilər. Azərbaycanın iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi strategiyası baxımından Böyük Britaniya ilə əməkdaşlıq xüsusi perspektivlərə malikdir. Böyük Britaniyanın maliyyə, texnologiya, mühəndislik, təhsil və xidmətlər sahəsində təcrübəsi Azərbaycan üçün yeni investisiya və innovasiya imkanları yarada bilər. Azərbaycan isə əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji resursları, nəqliyyat infrastrukturu və regional bazarlara çıxış imkanları ilə britaniyalı investorlar üçün cəlbedici tərəfdaşdır. Bəyannamədə Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın roluna xüsusi əhəmiyyət verilməsi də bu baxımdan mühüm addımdır. Komissiya iqtisadi dialoqun sistemli şəkildə aparılması, investisiya təşəbbüslərinin irəli sürülməsi və qarşılıqlı maraq doğuran layihələrin reallaşdırılması üçün əsas platformalardan biri kimi çıxış edə bilər.
Sənəddə regional və beynəlxalq nəqliyyat bağlantılarının inkişafına, xüsusilə Orta Dəhlizə dəstəyin ifadə olunması Azərbaycanın tranzit və logistika imkanlarının beynəlxalq səviyyədə əhəmiyyətini bir daha önə çıxarır. Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm marşrutdur. Azərbaycanın bu marşrutda yerləşməsi ölkəmizə regional logistika mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirmək imkanı verir. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəqliyyat infrastrukturu, liman təsərrüfatı, logistika xidmətləri, rəqəmsal gömrük sistemləri və sərhədyanı ticarət sahələrində yeni layihələrin gündəmə gəlməsinə şərait yarada bilər. Bu əməkdaşlıq yalnız iki ölkənin iqtisadi maraqlarına xidmət etməyəcək, eyni zamanda daha geniş coğrafiyada ticarət əlaqələrinin inkişafına və beynəlxalq təchizat zəncirlərinin dayanıqlığının artırılmasına töhfə verə bilər.
Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Ölkəmizin etibarlı enerji təchizatçısı kimi formalaşmış mövqeyi Böyük Britaniya ilə əməkdaşlığın da mühüm istiqamətlərindən biridir. Lakin yeni Bəyannamə enerji əməkdaşlığının gələcək inkişafını yalnız ənənəvi enerji resursları ilə məhdudlaşdırmır. Sənəddə bərpaolunan enerjinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə, aşağı karbonlu texnologiyalar və iqlim dəyişikliyinə davamlılıq məsələləri xüsusi yer tutur. Bu yanaşma Azərbaycanın yaşıl enerji potensialının reallaşdırılması və enerji sektorunun transformasiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Günəş və külək enerjisi layihələri, enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və yaşıl maliyyə mexanizmləri iki ölkə arasında yeni əməkdaşlıq istiqamətləri yarada bilər. Eyni zamanda, enerji təhlükəsizliyi ilə ekoloji dayanıqlılığın uzlaşdırılması müasir beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin əsas prioritetlərindəndir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında bu sahədə təcrübə və texnologiya mübadiləsi uzunmüddətli qarşılıqlı fayda təmin edə bilər.
Strateji tərəfdaşlığın digər mühüm istiqaməti müdafiə və təhlükəsizlik sahəsidir. Bəyannamədə tərəflərin regional sabitliyin qorunması, ümumi təhdidlərə qarşı mübarizə və təhlükəsizlik potensialının artırılması məqsədilə əməkdaşlığı gücləndirmək niyyəti təsbit olunub. Bu çərçivədə müdafiə sahəsində təlimlərin, potensialın artırılması proqramlarının və qarşılıqlı fəaliyyət mexanizmlərinin inkişafı nəzərdə tutulur. Müdafiə sənayesi sahəsində mümkün birgə təşəbbüslərin araşdırılması da əməkdaşlığın perspektivlərini genişləndirir. Bununla yanaşı, hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlıq məsələləri də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətlər dövlət institutlarının dayanıqlılığının möhkəmləndirilməsinə və müasir təhlükəsizlik çağırışlarına daha səmərəli cavab verilməsinə xidmət edə bilər. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlığın inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizlik platformalarında iştirakını və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə koordinasiyasını da genişləndirə bilər.
Bəyannamənin ən perspektivli istiqamətlərindən biri təhsil, elm, texnologiya və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Müasir dünyada iqtisadi rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri insan kapitalıdır. Yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanması, rəqəmsal bacarıqların inkişafı, elmi tədqiqatların təşviqi və innovativ texnologiyaların tətbiqi dövlətlərin uzunmüddətli inkişaf strategiyalarında mühüm yer tutur. Azərbaycan üçün Böyük Britaniya ilə təhsil və elmi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ali təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, birgə elmi layihələrin həyata keçirilməsi, peşə təhsili və ixtisasartırma proqramlarının təşkili yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanmasına töhfə verə bilər. Xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, həyat elmləri və inkişaf etməkdə olan texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın nəzərdə tutulması sənədin gələcəyə hesablanmış xarakterini göstərir. Universitetlər, elmi-tədqiqat institutları və özəl sektor arasında tərəfdaşlığın gücləndirilməsi innovasiyaların iqtisadiyyata inteqrasiyasını sürətləndirə bilər. Bu, həmçinin Azərbaycanda rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı, yeni texnoloji bizneslərin yaranması və əmək bazarının müasir tələblərə uyğunlaşdırılması baxımından mühüm perspektivlər açır.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin inkişafında yeni perspektivlər açan mühüm sənəddir. Onun əsas üstünlüyü əməkdaşlığın ənənəvi siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmaması, eyni zamanda təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, yaşıl enerji, nəqliyyat, maliyyə, süni intellekt, təhsil və innovasiya kimi gələcəyin prioritet istiqamətlərini əhatə etməsidir.
Azərbaycan üçün Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, texnoloji modernləşmə və regional mövqelərin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Böyük Britaniya üçün isə Azərbaycan Cənubi Qafqazda etibarlı tərəfdaş, mühüm enerji və nəqliyyat bağlantısı, eləcə də geniş iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarına malik ölkədir.
Qasımov Səyavuş Kamran oğlu, Avrasiya Universitetinin rektoru, siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent





























